De zomer is officieel voorbij en het buitenspeel-weer helaas ook.  Zoek je nog een activiteit om te doen tijdens de regenachtige herfstdagen? ga dan eens slijm maken. Slijm maken is dé grote rage, overal duiken filmpjes en recepten op en de winkels liggen vol met slijm-maak pakketten. Als we een proefjes workshop geven is dat het eerste waar de kinderen naar vragen, en zelfs in havo 5 kun je ze nog gelukkig maken met een slijmproef.

Maar hoe werkt het nou precies? Wat zorgt ervoor dat lijm slijm wordt, en misschien belangrijker, waarom lukt het soms niet?

Voor het maken van slijm zijn 2 ingredienten van belang:

  • Borax (of boorzuur, boric acid)
  • Polyvinylalcohol (PVA)

Polyvinylalcohol is een polymeer. Polymeren zijn enorm lange moleculen die uit duizenden kleinere moleculen bestaan, de monomeren. Deze monomeren worden als het ware als kraaltjes aan elkaar geregen totdat er een lange ketting ontstaat, het polymeer. Polymeren worden vooral veel toegepast in plastics zoals PVC of PE. Die P in de naam staat dan ook voor poly. Het type monomeer dat je gebruikt bepaalt wat voor soort polymeer je krijgt, zo bestaat PVA (poly-vinylalcohol) uit een hele rits vinylalcohol-moleculen die aan elkaar geschakeld zijn.

In lijm liggen deze grote moleculen, als een soort spaghetti slierten, door elkaar heen. Ze kunnen langs elkaar bewegen, maar blijven altijd een beetje met elkaar in de knoop zitten. Hierdoor krijgt lijm zijn typische structuur, het is vloeibaar maar ook een beetje gel-achtig. Op het moment dat je borax toevoegt veranderd dit. De Borax valt uit elkaar in ionen, [B(OH)4] of tetrahydroxyboraat-ionen om precies te zijn. Deze ionen gaan bindingen aan met de polymeermoleculen, waardoor de moleculen aan elkaar verbonden worden. De bindingen (cross-links) die zo gevormd worden tussen de polymeren zorgen ervoor dat ze niet meer zo makkelijk langs elkaar heen kunnen bewegen. De lijm wordt stugger en dikker en vormt een slijm. Hoe meer cross-links er tussen de polymeermoleculen worden gevormd, hoe stugger het slijm wordt.

Voorstelling van hoe crosslinks (rode streepjes) tussen de polymeren (blauwe slierten) gevormd worden.
Reactie tussen polyvinylalcohol (blauw) en het Boor ion (rood), waarbij slijm en water worden gevormd.

 

 

 

 

 

 

 

De meeste slijm recepten zijn gebaseerd op deze reactie tussen PVA en Borax. Het PVA zit in de lijm en de borax zit in bijvoorbeeld wasmiddel of lenzenvloeistof. Dit zijn dan ook de hoofdingrediënten in de meeste slijmrecepten. Om mislukking te voorkomen kun je dus van tevoren de etiketten van je lijm en wasmiddel/lenzenvloeistof checken.

  • Zoek op het etiket van je lenzenvloeistof naar de woorden: borax, boorzuur of boric acid.
  • Op wasmiddel staat niet altijd uitgeschreven wat er in zit, de geconcentreerde versies werken meestal beter.
  • Op lijm staat helaas ook niet altijd vermeld of er PVA inzit, maar de meeste kinder/knutsellijmen werken prima. De lijm van Action, Hema en Wibra deden het hier goed.
  • Je kunt het beste kinderlijm nemen omdat hierin sowieso geen schadelijke oplosmiddelen, zoals aceton, zijn verwerkt. Deze komen namelijk vrij bij de slijmvorming. Check je etiket, vaak staat er in geval van schadelijke oplosmiddelen een gevarensymbool bij, zo’n rode ruit met een symbool er in.

Het basisrecept voor slijm bestaat uit lijm (evt wasmiddel) en lenzenvloeistof. Doe de lijm (evt de helft wasmiddel) in een bakje en druppel hier al roerend de lenzenvloeistof bij. Je zult al snel merken dat de reactie plaatsvind en er slijm ontstaat, blijf lenzenvloeistof toevoegen totdat je tevreden bent over de consistentie.

Je kunt ook nog andere ingredienten toevoegen zoals:

  • Scheerschuim (dit zorgt voor een lekker luchtig/foamy schuim).
  • Glitters en kleurstof
  • Kleine bolletjes piepschuim
  • Glow in the dark verf…

De varianten op internet zijn eindeloos. Mocht je nu erg kleine kinderen hebben en bang zijn dat ze het slijm in hun mond doen dan kun je ook slijm maken met psylliumvezels of maizena.

– Psylliumvezels kunnen enorm veel water opnemen en zwellen daarbij op en vormen een soort slijm. Je hebt ongeveer een eetlepel vezels nodig voor 200-250 ml water. Flink doorroeren en na een tijdje ontstaat er slijm. De ideale hoeveelheden kunnen per product verschillen dus begin met wat minder water en voeg eventueel wat toe. Tip: neem de zakjes met sinaasappelsmaak van de drogist, de natuurlijke vezels ruiken nogal muf en klonteren eerder.

– Als je maizena gemengd met water wordt het een niet-newtoniaanse vloeistof. Dit betekent dat de viscositeit afhangt van de snelheid waarmee je het vervormt. Oftewel: als je heel zachtjes roert of er rustig met een lepel op drukt, lijkt het een normale vloeistof. Als je echter heel hard gaat roeren of op het papje probeert te slaan gedraagt het zich bijna als een vaste stof, je lepel komt er niet doorheen. Als je er slijm van wilt maken heb je een iets dikker papje nodig, de verhouding maizena: water is dan ongeveer gelijk.

Succes gegarandeerd!

Bronnen:

Ochiai, Hiroshi & Fukushima, Sachiko & Fujikawa, Miyuki & Yamamura, Hitoshi. (1976). Mechanical and Thermal Properties of Poly(vinyl alcohol) Crosslinked by Borax. Polymer Journal. 8. 131-133. 10.1295/polymj.8.131.

aitra, Jaya & Shukla, Vivek. (2014). Cross-linking in hydrogels – a review. Am J Polym Sci. 4. 25-31.

 

 

By   -   sep 28, 2018   -   0 Comment
YOU MIGHT ALSO LIKE